نان و عشق و سینما

همخانه(مهرداد فرید)

فقط برای سرگرمی

  مهردادفرید را پیش از اینکه فیلم ساز شود به عنوان منتقد می شناختیم. او در اولین اثر سینمایی خود، که«آرامش در میان مردگان» نام داشت.سینمایی متفاوت را تجربه کرد. فیلمی قابل تامل  که با دستاویز قرار دادن داستانی ساده تماشاگرش را با خود درگیر می کرد. و در او این امید را پدید می آورد که قرار است در آینده ای نزدیک شکوفایی کارگردانی جدید را به نظاره نشیند.

  اما «همخانه» دومین ساخته مهرداد فرید، آن عده تماشاگران مشتاقی را که منتظر تماشای اثری دست کم در حد و اندازه های فیلم قبلی او بودند، نا امید کرد.چرا که فیلم جدید او بنا به دلایلی که برای تماشاگر حرفه ای سینما می تواند قابل حدس زدن باشد، مسیری بس متفاوت را در پیش گرفت و بیشتر به اثری همسو با جریان  اصلی سینمای ایران شبیه شد. فیلمی متعلق به سینمای موسوم به بدنه که تماشاگران عام جامعه را هدف گرفته است و در خوشبینانه ترین حالت، سینمایی است که هدفش فقط سرگرم کردن مخاطبان احتمالی است. جالب اینجاست که کارگردان برای نیل به هدف خود از چیزی فروگذار نمی کند. برای نمونه گزینش بازیگرانی چون اکبر عبدی و ارژنگ امیر فضلی  برای ایفای  نقش هایی که به تیپ های آشنای آن ها در آثار سال قبل شان شبیه است و به نوعی به به ابزاری برای جلب تماشاگران فیلم بدل می شوند و از طرفی دیگر انتخاب داستانی تکراری که تماشاگران جدی تر سینما آن را در نمونه های بهتر خارجی آن هم حدود دو دهه قبل تماشا کرده اند. «همخانه» از آن دست فیلم هاست که بودنش در کارنامه حرفه ای یک فیلمساز با نبودش فرقی ندارد و مطمئناً مهرداد فرید با سابقه نویسندگی اش در مطبوعات سینمایی این را بهتر از همه می داند.

دایره زنگی(پریسا بخت آور)

فیلمنامه ای خوب به علاوه کمی جنجال

خیلی ها منتظر اکران این فیلم بودند. چرا که محصولی مشترکی بود از یک زن و شوهر فیلمساز و اینکه تعداد زیادی از چهره های آشنای سینما و تلویزیون و حتی یک منتقد مشهور سینمایی هم در آن ایفای نقش می کردند. و به تمام این ها اضافه کنید جنجالی که درباره حضور این فیلم در جشنواره پیشین فجر رخ داد و البته نوشته اعتراض آمیز اصغر فرهادی و انتشار آن در مطبوعات و به تبع آن دامن زدن به بسیاری از بحث های حاشیه ای. بحث ما تکرار مطالب گفته شده درباره این فیلم نیست اما منظور از آن چه گفته شد رسیدن به موردی است که در ادامه به آن خواهیم پرداخت.

دیگر بر کسی پوشیده نیست که جنجال های مطبوعاتی درباره یک اثر سینمایی خواسته یا نا خواسته در بیشتر دیده شدن آن تاثیر مثبت دارد. در تاریخ سینمای جهان به این گونه موارد زیاد بر می خوریم که شاید  آشنا ترین و نزدیک ترین آن ها از نظر فاصله زمانی برای مخاطب این جایی، مستند مشهور «بولینگ برای کلمباین» ساخته کارگردان امریکایی مایکل مور باشد. کارگردان این فیلم با راه اندازی جنجال در مطبوعات امریکا و با نطق سیاسی اش در مراسم اسکار توانست این فیلم را به یکی از پرفروش ترین مستند های تاریخ سینما تبدیل کند. در سینمای ایران هم نمونه های این چنینی داشته ایم  برای نمونه «شوکران» بهروز افخمی جنجال های فراوانی را در مطبوعات به وجود آورد که به اعتراض جامعه پرستاری کشور مربوط می شد. چرا که به زعم این گروه تصویری نادرست از پرستار در این اثر سینمایی به نمایش در آمده بود. البته این جنجال ها به نفع فیلم تمام شد و فیلم در زمان خود به فروش فوق العاده ای دست یافت تا دوباره ثابت شود که بین جنجال های رسانه ای حول یک اثر هنری و فروش آن رابطه ای مستقیم برقرار است. از نمونه های متاخر هم می توان به فیلم «سنتوری» ساخته داریوش مهرجویی اشاره کرد که اگرچه هیچگاه یه اکران عمومی در نیامد اما درآمد سر شاری را نصیب بازار قاچاق فیلم های ایرانی کرد. درباره «دایره زنگی» هم با کمی شدت و ضعف، چنین حالتی پیش آمد.فیلم اکران شده و تا به امروز فروش خوبی داشته است و تماشاگرانش را راضی از سالن سینما به بیرون هدایت کرده است.  

درباره حاشیه ها صحبت شد اما باید اضافه شود که این فیلم از فیلمنامه خوبی برخوردار است و نشان از این دارد که اصغر فرهادی هنرمند توانایی است که حتی اگر در مقام کارگردان قرار نداشته باشد باز توانایی ابراز وجود دارد. اگر فیلم را دیده باشید مطمئناً متوجه شده اید که فیلمنامه خوب فرهادی بر کارگردانی همسرش، پریسا بخت آور، برتری قابل توجه ای دارد. کافیست به این نکته توجه کنید که فرهادی چگونه توانسته است درساختار فیلمنامه ای با این همه تعدد نقش ، که از قضا بازیگرانش هم از چهره های مشهور رسانه ها هستند، از کوچک ترین جزئیات هم به راحتی نگذرد و تماشاگرش را تا آخرین دقایق فیلم مجذوب خود نگه دارد. بی گمان برگزیده شدن فیلمنامه اصغر فرهادی به عنوان فیلمنامه برتر، توسط منتقدان و نویسندگان سینمایی در جدیدترین نظر سنجی ماهنامه فرهنگ و سینما، می تواند دلیلی در صحت این مدعا باشد.

زن دوم(سیروس الوند)

پرفروش اما کلافه کننده

خیلی ها هنوز منتظرند که الوند دوباره دوستداران سینمای ایران را با فیلمی چون «یک بار برای همیشه» غافلگیر کند. فیلمی به یاد ماندنی با بازی زنده یاد خسرو شکیبایی که همیشه به عنوان یک نقطه روشن در کارنامه کسالت بار سیروس الوند خودنمایی می کند. کافیست به چند فیلمی که الوند در همین چند ساله اخیر ساخته است نگاهی دوباره بیاندازیم تا به این درک برسیم که انتظار پدید آوردن فیلم بیاد ماندنی دیگری از این کارگردان کهنه کار انتظاری بیهوده است.

 او در چند سال اخیر فیلم هایی چون«رستگاری در 8:20 دقیقه»،«تله» و«زن دوم» را به کارنامه خود افزوده است، که علی رغم داشتن گیشه خوب نتوانسته اند مخاطبان جدی تر سینما را راضی کند. فیلم  اخیر او در سال 1385 ساخته شد و با تاخیری دو ساله در سال 87 به پرده سینما ها راه یافت. این فیلم با وجود انتقاد های فراوانی که با آن روبرو شد توانست به فروشی حدود 400 میلیون تومان روبرو شود. البته نقش بازیگرانی چون نیکی کریمی،محمد رضا فروتن وآناهیتا نعمتی که هرکدام طرفدارن خاص خود را دارند را نمی توان در دست یابی به این گیشه پررونق دست کم گرفت. استفاده از بازیگران محبوب در آثار سینمایی، رویکردی است که الوند بارها آن را امتحان کرده و پاسخ آن را درگیشه گرفته است و فیلم جدید او هم با تمام ضعف های آشکار و زمان طولانی کلافه کننده اش از این قاعده مستثنی نیست.